Loading...
ऋग्वेद मण्डल - 10 के सूक्त 130 के मन्त्र
1 2 3 4 5 6 7
मण्डल के आधार पर मन्त्र चुनें
अष्टक के आधार पर मन्त्र चुनें
  • ऋग्वेद का मुख्य पृष्ठ
  • ऋग्वेद - मण्डल 10/ सूक्त 130/ मन्त्र 4
    ऋषि: - यज्ञः प्राजापत्यः देवता - भाववृत्तम् छन्दः - विराट्त्रिष्टुप् स्वरः - धैवतः

    अ॒ग्नेर्गा॑य॒त्र्य॑भवत्स॒युग्वो॒ष्णिह॑या सवि॒ता सं ब॑भूव । अ॒नु॒ष्टुभा॒ सोम॑ उ॒क्थैर्मह॑स्वा॒न्बृह॒स्पते॑र्बृह॒ती वाच॑मावत् ॥

    स्वर सहित पद पाठ

    अ॒ग्नेः । गा॒य॒त्री । अ॒भ॒व॒त् । स॒ऽयुग्वा॑ । उ॒ष्णिह॑या । स॒वि॒ता । सम् । ब॒भू॒व॒ । अ॒नु॒ऽस्तुभा॑ । सोमः॑ । उ॒क्थैः । मह॑स्वान् । बृह॒स्पतेः॑ । बृ॒ह॒ती । वाच॑म् । आ॒व॒त् ॥


    स्वर रहित मन्त्र

    अग्नेर्गायत्र्यभवत्सयुग्वोष्णिहया सविता सं बभूव । अनुष्टुभा सोम उक्थैर्महस्वान्बृहस्पतेर्बृहती वाचमावत् ॥

    स्वर रहित पद पाठ

    अग्नेः । गायत्री । अभवत् । सऽयुग्वा । उष्णिहया । सविता । सम् । बभूव । अनुऽस्तुभा । सोमः । उक्थैः । महस्वान् । बृहस्पतेः । बृहती । वाचम् । आवत् ॥ १०.१३०.४

    ऋग्वेद - मण्डल » 10; सूक्त » 130; मन्त्र » 4
    अष्टक » 8; अध्याय » 7; वर्ग » 18; मन्त्र » 4
    Acknowledgment

    पदार्थ -
    देवता छन्दों के विषय में प्रथम कहते हैं (अग्नेः सयुग्वा गायत्री-अभवत्) अग्नि देवता के साथ युक्त गायत्री छन्द है (सविता-उष्णिहया सं बभूव) सविता देवता उष्णिक् छन्द के साथ सङ्गत होता है (महस्वान् सोमः) महान् गुणवान् सोम देवता (अनुष्टुभा-उक्थैः) अनुष्टुप् छन्द और उक्थ मन्त्रों के साथ सङ्गत होता है (बृहस्पतेः-वाचं बृहतीः-आवत्) बृहस्पति देवता की बृहती वाणी प्राप्त होती है। इस प्रकार अग्नि, सविता, सोम, बृहस्पति देवता के गायत्री, उष्णिक्, अनुष्टुप्, बृहती छन्द होते हैं ॥४॥


    Bhashya Acknowledgment

    पदार्थः -
    देवताछन्दसां विषये प्रथम उच्यते (अग्नेः-सयुग्वा गायत्री-अभवत्) अग्नेः सहयुक्ता गायत्री भवति (सविता-उष्णिहया सं बभूव) सविता खलूष्णिक्छन्दसा सह सम्भवति (महस्वान् सोमः-अनुष्टुभा-उक्थैः) महागुणवान् सोमः-अनुष्टुभा तथोक्थैश्च सह (बृहस्पतेः-वाचं बृहती-आवत्) बृहस्पतेर्वाक् ‘प्रथमास्थाने द्वितीया व्यत्ययेन-छान्दसी’ प्राप्ता भवति, अग्निसवितृसोमबृहस्पतयो देवताः गायत्र्युष्णिग-नुष्टुब्बृहत्यश्छन्दांसि भवन्ति ॥४॥


    Bhashya Acknowledgment

    Meaning -
    Gayatri is the companion of Agni, Savita manifests with ushnik, Soma with anushtup, the sun manifests with uktha hymns of celebration, and brhati comes to express the voice of Brhaspati. (That is, the mantras associated with these deities are composed in these verse forms.)


    Bhashya Acknowledgment

    भावार्थ - अग्निदेवतेबरोबर गायत्री छंद युक्त असतो. सविता देवता उष्णिक् छंदाबरोबर असते. महान गुणवान सोमदेवता अनुष्टुप् छन्द: व उक्थ मंत्राबरोबर असते. बृहती देवतेची बृहतीवाणी प्राप्त होते. या प्रकारे अग्नी सविता सोम बृहस्पती देवता गायत्री, उष्णिक्, अनुष्टुप्, बृहती हे छंद असतात. ॥४॥


    Bhashya Acknowledgment
    Top