Loading...
ऋग्वेद मण्डल - 10 के सूक्त 62 के मन्त्र
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
मण्डल के आधार पर मन्त्र चुनें
अष्टक के आधार पर मन्त्र चुनें
  • ऋग्वेद का मुख्य पृष्ठ
  • ऋग्वेद - मण्डल 10/ सूक्त 62/ मन्त्र 5
    ऋषिः - नाभानेदिष्ठो मानवः देवता - विश्वे देवा आङ्गिरसो वा छन्दः - अनुष्टुप् स्वरः - गान्धारः

    विरू॑पास॒ इदृष॑य॒स्त इद्ग॑म्भी॒रवे॑पसः । ते अङ्गि॑रसः सू॒नव॒स्ते अ॒ग्नेः परि॑ जज्ञिरे ॥

    स्वर सहित पद पाठ

    विऽरू॑पासः । इत् । ऋष॑यः । ते । इत् । ग॒म्भी॒रऽवे॑पसः । ते । अङ्गि॑रसः । सू॒नवः॑ । ते । अ॒ग्नेः । परि॑ । ज॒ज्ञि॒रे॒ ॥


    स्वर रहित मन्त्र

    विरूपास इदृषयस्त इद्गम्भीरवेपसः । ते अङ्गिरसः सूनवस्ते अग्नेः परि जज्ञिरे ॥

    स्वर रहित पद पाठ

    विऽरूपासः । इत् । ऋषयः । ते । इत् । गम्भीरऽवेपसः । ते । अङ्गिरसः । सूनवः । ते । अग्नेः । परि । जज्ञिरे ॥ १०.६२.५

    ऋग्वेद - मण्डल » 10; सूक्त » 62; मन्त्र » 5
    अष्टक » 8; अध्याय » 2; वर्ग » 1; मन्त्र » 5
    Acknowledgment

    हिन्दी (1)

    पदार्थ

    (ऋषयः-इत्-विरूपासः) मन्त्रार्थद्रष्टा, विशिष्टता से निरूपण करनेवाले विशेषरूप से विषय को खोलनेवाले होते हैं (ते-इत्-गम्भीरवेपसः) वे ही गम्भीर कर्म वाले-कर्मप्रवृत्तिवाले-असाधारण क्रियावाले होते हैं। (ते अङ्गिरसः सूनवः) वे परमात्मा के पुत्रसदृश होते हैं (ते अग्ने परिजज्ञिरे) क्योंकि परमात्मा को ध्यान करके प्रकट हुए होते हैं ॥५॥ आधिदैविक दृष्टि से– (विरूपासः-ऋषयः) विविध रूपवाले प्रसरणशील मेघ में उत्पन्न हुए विद्युत् के तरङ्गरूप कपिलादि वर्णवाले (गम्भीरवेपसः) गम्भीर कर्मवाले मेघ को गिराने रूप कर्मवाले (ते अङ्गिरसः सूनवः) वे विद्युदग्नि से उत्पन्न होनेवाले (ते अग्नेः परिजज्ञिरे) सामान्यरूप से अग्नि से उत्पन्न होते हैं।

    भावार्थ

    मन्त्रार्थों को जाननेवाले ऋषि मन्त्रों का यथार्थ प्रवचन किया करते हैं और वे यथार्थ कर्म का प्रतिपादन तथा आचरण करते हैं। वे ही परमात्मा के ध्यान से ऋषिरूप को धारण करते हैं, एवं मेघ में भिन्न-भिन्न रूपों में चमकनेवाले विद्युत्तरङ्गों का मेघ को गिराने का कर्म महत्त्वपूर्ण होता है ॥५॥

    इस भाष्य को एडिट करें

    संस्कृत (1)

    पदार्थः

    (ऋषयः-इत् विरूपासः) मन्त्रार्थद्रष्टारः खलु विशिष्टतया निरूपणकर्त्तारो भवन्ति (ते-इत्-गम्भीरवेपसः) ते हि गम्भीरकर्म-प्रवृत्तयोऽसाधारणक्रियावन्तो भवन्ति “वेपः कर्मनाम” [निघ० २।११] “गम्भीरवेपसः गम्भीरकर्मणः” [निरुक्त ११।१६] (ते अङ्गिरसः सूनवः) परमात्माग्नेः सूनुसदृशाः (अग्नेः परिजज्ञिरे) यतस्ते परमात्माग्नौ परमात्मध्यानं कृत्वा प्रकटीकृताः-भूताः सन्ति। आधिदैविकदृष्ट्या तु (विरूपासः-ऋषयः) विविधरूपादिका ऋषयः प्रसरणशीलाः मेघे जाताः वैद्युततरङ्गाः कपिलादिवर्णकाः (गम्भीरवेपसः) गम्भीरकर्माणो मेघनिपातेन कर्मवन्तः (ते-अङ्गिरसः सूनवः) ते विद्युदग्नेर्जाताः (ते अग्नेः परिजज्ञिरे) सामान्यतो अग्नितत्त्वाज्जायन्ते ॥५॥

    इस भाष्य को एडिट करें

    इंग्लिश (1)

    Meaning

    Rshis are seers of various forms of existence including the structures and meanings of the voice divine. They are powers and performers of serious and mysterious actions. They are all Angirasas, children of the cosmic soul born as waves of cosmic energy. O cosmic soul, O cosmic energy, O Agni, they are your children, creators too in their own natural ways, born of you like sparks from the yajna fire.

    इस भाष्य को एडिट करें

    मराठी (1)

    भावार्थ

    मंत्रार्थाला जाणणारे ऋषी मंत्रांचे यथार्थ प्रवचन करतात व ते यथार्थ कर्माचे प्रतिपादन व आचरण करतात. तेच परमेश्वराचे ध्यान करून ऋषिरूप धारण करतात व मेघात भिन्न भिन्न रूपात चमकणाऱ्या विद्युत तरंगांना मेघाला पाडण्याचे कर्म महत्त्वपूर्ण असते. ॥५॥

    इस भाष्य को एडिट करें
    Top