Loading...
ऋग्वेद मण्डल - 10 के सूक्त 1 के मन्त्र
1 2 3 4 5 6 7
मण्डल के आधार पर मन्त्र चुनें
अष्टक के आधार पर मन्त्र चुनें
  • ऋग्वेद का मुख्य पृष्ठ
  • ऋग्वेद - मण्डल 10/ सूक्त 1/ मन्त्र 5
    ऋषिः - त्रितः देवता - अग्निः छन्दः - निचृत्त्रिष्टुप् स्वरः - धैवतः

    होता॑रं चि॒त्रर॑थमध्व॒रस्य॑ य॒ज्ञस्य॑यज्ञस्य के॒तुं रुश॑न्तम् । प्रत्य॑र्धिं दे॒वस्य॑देवस्य म॒ह्ना श्रि॒या त्व१॒॑ग्निमति॑थिं॒ जना॑नाम् ॥

    स्वर सहित पद पाठ

    होता॑रम् । चि॒त्रऽर॑थम् । अ॒ध्व॒रस्य॑ । य॒ज्ञस्य॑ऽयज्ञस्य । के॒तुम् । रुश॑न्तम् । प्रति॑ऽअर्धिम् । दे॒वस्य॑ऽदेवस्य । म॒ह्ना । श्रि॒या । त्वम् । अ॒ग्निम् । अति॑थिम् । जना॑नाम् ॥


    स्वर रहित मन्त्र

    होतारं चित्ररथमध्वरस्य यज्ञस्ययज्ञस्य केतुं रुशन्तम् । प्रत्यर्धिं देवस्यदेवस्य मह्ना श्रिया त्व१ग्निमतिथिं जनानाम् ॥

    स्वर रहित पद पाठ

    होतारम् । चित्रऽरथम् । अध्वरस्य । यज्ञस्यऽयज्ञस्य । केतुम् । रुशन्तम् । प्रतिऽअर्धिम् । देवस्यऽदेवस्य । मह्ना । श्रिया । त्वम् । अग्निम् । अतिथिम् । जनानाम् ॥ १०.१.५

    ऋग्वेद - मण्डल » 10; सूक्त » 1; मन्त्र » 5
    अष्टक » 7; अध्याय » 5; वर्ग » 29; मन्त्र » 5
    Acknowledgment

    हिन्दी (1)

    पदार्थ

    (अध्वरस्य यज्ञस्य-यज्ञस्य होतारम्) अहिंसनीय-अबाध्य प्रत्येक जीवन यज्ञ और होमयज्ञ के सम्पादक (रुशन्तम्-केतुम्) प्रकाशमान प्रेरक (चित्ररथम्) दर्शनीय मण्डलवाले (देवस्य देवस्य प्रत्यर्धिम्) प्रत्येक द्योतमान आकाश में प्रकाशमान ग्रह नक्षत्र आदि के और ज्ञानी जन के प्रतिपोषक (जनानां मह्ना श्रिया तु-अतिथिम्) जन्यमान प्राणियों में अपनी महती दीप्ति से शीघ्र-तुरन्त निरन्तर प्रवेश करनेवाले (अग्निम्) महान् अग्नि सूर्य का हम सेवन करें ॥५॥

    भावार्थ

    प्रत्येक जीवनयज्ञ होमयज्ञ का सम्पादक, तथा प्रत्येक ग्रह तारे का प्रकाशक, ज्ञानी जन का उत्साहक, उत्पन्न प्राणियों के अन्दर अपनी दीप्ति द्वारा प्रवेश कर उत्साहित करनेवाला सूर्य है; उसका प्रातः अथवा अन्य विधियों से सेवन करना चाहिये। ऐसे हे विद्यासूर्य विद्वान् ! कर्मपरायण जन के कर्मयाग और ज्ञानीजन के ज्ञानयज्ञ को सम्पन्न करावें, तथा जनमात्र में जीवननिर्वाहक साधनों का प्रवचन करें ॥५॥

    इस भाष्य को एडिट करें

    संस्कृत (1)

    पदार्थः

    (अध्वरस्य यज्ञस्य-यज्ञस्य होतारम्) अहिंसनीयस्य-अबाध्यस्य यज्ञमात्रस्य जीवनयज्ञस्य होमयज्ञस्य च सम्पादयितारम् (रुशन्तम्-केतुम्) ज्वलन्तं सर्वप्रेरकं सूर्यम् (चित्ररथम्) दर्शनीयमण्डलवन्तं तथा (देवस्य देवस्य प्रत्यर्धिम्) द्योतमानस्य ग्रहनक्षत्रादिकस्य “देवः-द्युस्थानो भवतीति वा” [निरु० ७।१६] दिव्यपदार्थस्य ज्ञानिनो जनस्य च प्रतिवर्धकम् (जनानां मह्ना श्रिया तु-अतिथिम्) जन्यमानानां प्राणिनां स्वमहत्या कान्त्या दीप्त्या क्षिप्रं निरन्तरं गमनशीलं प्रवेशकर्त्तारम् (अग्निम्) सूर्यरूपं बृहन्तमग्निं वयं सेवेमहि ॥५॥

    इस भाष्य को एडिट करें

    इंग्लिश (1)

    Meaning

    Agni, high priest of all non-violent and inviolable yajna, all creative and productive activity in nature and humanity, moving forward by wondrous beautiful chariot, blazing banner-bearer and pioneer of progress, cyclic augmenter and promoter of every brilliant and generous divinity in nature and humanity, is loved, cherished and reverenced of humanity by virtue of its divine grandeur, generosity and grace: this Agni we worship and serve by yajna.

    इस भाष्य को एडिट करें

    मराठी (1)

    भावार्थ

    प्रत्येक जीवनयज्ञ होमयज्ञाचा संपादक, प्रत्येक ग्रह ताऱ्याचा प्रकाशक सूर्य हा ज्ञानी जनांचा उत्साहक, उत्पन्न झालेल्या प्राण्यांमध्ये आपल्या दीप्तीने प्रवेश करून उत्साहित करणारा आहे. त्याचे प्रात:काळी अथवा इतर विधीने सेवन केले पाहिजे. अशाच विद्यासूर्य विद्वानाने कर्मपरायण लोकांच्या कर्मयज्ञ व ज्ञानीजनाच्या ज्ञानयज्ञाला संपन्न करावे तसेच सर्व लोकात जीवनयापन करण्याच्या साधनाचा उपदेश करावा. ॥५॥

    इस भाष्य को एडिट करें
    Top