Loading...
ऋग्वेद मण्डल - 10 के सूक्त 132 के मन्त्र
1 2 3 4 5 6 7
मण्डल के आधार पर मन्त्र चुनें
अष्टक के आधार पर मन्त्र चुनें
  • ऋग्वेद का मुख्य पृष्ठ
  • ऋग्वेद - मण्डल 10/ सूक्त 132/ मन्त्र 1
    ऋषि: - शकपूतो नार्मेधः देवता - लिङ्गोक्ताः छन्दः - बृहती स्वरः - मध्यमः

    ई॒जा॒नमिद्द्यौर्गू॒र्ताव॑सुरीजा॒नं भूमि॑र॒भि प्र॑भू॒षणि॑ । ई॒जा॒नं दे॒वाव॒श्विना॑व॒भि सु॒म्नैर॑वर्धताम् ॥

    स्वर सहित पद पाठ

    ई॒जा॒नम् । इत् । द्यौः । गू॒र्तऽव॑सुः । ईजा॒नम् । भूमिः॑ । अ॒भि । प्र॒ऽभू॒षणि॑ । ई॒जा॒नम् । दे॒वौ । अ॒श्विनौ॑ । अ॒भि । सु॒म्नैः । अ॒व॒र्ध॒ता॒म् ॥


    स्वर रहित मन्त्र

    ईजानमिद्द्यौर्गूर्तावसुरीजानं भूमिरभि प्रभूषणि । ईजानं देवावश्विनावभि सुम्नैरवर्धताम् ॥

    स्वर रहित पद पाठ

    ईजानम् । इत् । द्यौः । गूर्तऽवसुः । ईजानम् । भूमिः । अभि । प्रऽभूषणि । ईजानम् । देवौ । अश्विनौ । अभि । सुम्नैः । अवर्धताम् ॥ १०.१३२.१

    ऋग्वेद - मण्डल » 10; सूक्त » 132; मन्त्र » 1
    अष्टक » 8; अध्याय » 7; वर्ग » 20; मन्त्र » 1
    Acknowledgment

    पदार्थ -
    (ईजानम्-इत्) यज्ञ करते हुए को अवश्य (गूर्तवसुः) उद्यत उत्कृष्ट वसु विविध धन जिससे प्राप्त होते हैं, वह ऐसा (द्यौः) द्युलोक (अभि०) भलीभाँति बढ़ाता है (ईजानम्) यज्ञ करते हुए को (प्रभूषणि भूमिः) प्रकृष्ट भूषा के निमित्त पृथिवी बढ़ाती है (ईजानम्) यज्ञ करते हुए को (अश्विनौ देवौ) दिव्यगुणवाले दिन-रात (सुम्नैः) सुखों के द्वारा (अभि वर्धताम्) भलीभाँति बढ़ावें ॥१॥

    भावार्थ - यज्ञ करनेवाले को द्युमण्डल से पुष्ट जल वृष्टि मिलती है, यज्ञ करनेवाले को पृथिवी अच्छी उपज देती है, यज्ञ करनेवाले को दिन-रात सुख सुगन्धवाले होकर समृद्ध करते हैं ॥१॥


    Bhashya Acknowledgment

    पदार्थः -
    (ईजानम्-इत्) यज्ञं कुर्वन्तं खलु (गूर्तवसुः-द्यौः-अभिवर्धताम्) उद्यतानि-उत्कृष्टानि वसूनि विविधधनानि यस्याः सा द्यौरभिवर्धयति, (ईजानं प्रभूषणि भूमिः-अभि) यज्ञं कुर्वन्तं प्रकृष्टभूषणनिमित्तम् “प्रपूर्वकाद् भूषधातोरौणादिकः कनिन् प्रत्ययो बाहुलकात्” पृथिवी खल्वभिवर्धयति (ईजानम्-अश्विनौ देवौ सुम्नैः-अभि वर्धताम्) यज्ञं कुर्वन्तमहोरात्रौ दिव्यगुणौ “अश्विनौ-अहोरात्रावित्येके” [निरु० १२।१] विविधसुखैः “सुम्नं सुखनाम” [निघ० ३।६] अभिवर्धयतः ॥१॥


    Bhashya Acknowledgment

    Meaning -
    May the Heaven of welcome treasures of abundance bless and promote the man of love, non violence and yajna with peace, plenty and joy. May the earth of abundant riches and beauty bless the man of love, charity and yajna with plenty, progress and joy. May the Ashvins, twin divines of nature and humanity, by their systemic complementarities bless and promote the man of dynamic creativity and yajna with personal success, social prestige and divine fulfilment.


    Bhashya Acknowledgment

    भावार्थ - यज्ञ करणाऱ्यांना द्युमंडलापासून पुष्ट जलवृष्टीचा लाभ होतो. त्यांना पृथ्वी चांगली उपज (धान्य) देते. यज्ञ करणाऱ्यांना दिवस-रात्र सुखी करतात. दिव्यगुणयुक्त बनून समृद्ध करतात. ॥१॥


    Bhashya Acknowledgment
    Top